Prezydenci USA, Chin i Rosji spotkali się w czwartek w Shenzhen, na marginesie szczytu APEC. Rozmowa Donalda Trumpa, Xi Jinpinga i Władimira Putina trwała ponad godzinę i dotyczyła m.in. broni jądrowej oraz wojny w Ukrainie, ale nie przyniosła ogłoszonego przełomu ani konkretnych ustaleń.
Pierwsze takie spotkanie w trójkę
Był to pierwszy w historii trójstronny szczyt przywódców tych trzech państw. Trump rozpoczął go słowami: „we are really making history”. Według niego USA, Chiny i Rosja są w wyjątkowej pozycji, by rozmawiać o ograniczeniu arsenałów jądrowych i zmniejszeniu ryzyka użycia takiej broni. Przekonywał też, że pokoju nie da się osiągnąć, odrzucając okazje do dialogu.
Rozmowy odbywały się w cieniu zbliżającego się wygaśnięcia układu New Start, które nastąpi w lutym. Traktat ogranicza arsenały USA i Rosji do 1550 rozmieszczonych strategicznych głowic jądrowych dla każdej ze stron. We wrześniu ubiegłego roku Putin zaproponował dobrowolne utrzymanie tych limitów przez kolejny rok. Trump odrzucił ten pomysł i zażądał nowego porozumienia, które obejmowałoby także Chiny. Xi wezwał do podjęcia wszelkich starań, by zapobiec wojnie nuklearnej, i do całkowitego zakazu oraz zniszczenia broni jądrowej. Nowej umowy w tej sprawie nie ogłoszono.
Ukraina bez postępu
Putin przekonywał, że kraje wiele łączy, jeśli chodzi o rozwiązywanie konfliktów, i wprost wymienił wojnę w Ukrainie. Mówił też o wspólnej odpowiedzialności za pokój i bezpieczeństwo na świecie. Zarówno Trump, jak i Putin przyjechali na spotkanie obciążeni wojnami, które sami wywołali. Konflikt z Iranem staje się dla USA coraz bardziej kosztowny i niepewny, a rosyjska inwazja na Ukrainę trwa już piąty rok.
Spotkanie nie dało jednak wielu sygnałów, że koniec wojny jest bliżej. Kijów nie został nawet wspomniany we wspólnej deklaracji pokojowej opublikowanej po rozmowach.
Spór o Międzynarodowy Trybunał Karny i reformę ONZ
Trump nazwał Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK) instytucją „out of control” i skrytykował to, co uważa za nadmierne sięganie przez sąd po kompetencje. Ma to szczególne znaczenie, bo Putin jest poszukiwany przez MTK. W marcu 2023 roku trybunał wydał nakaz jego aresztowania pod zarzutem bezprawnej deportacji i przesiedlania dzieci z okupowanych terytoriów Ukrainy do Rosji. USA i Chiny nie są stronami Statutu Rzymskiego, który powołał trybunał, więc nie obowiązuje ich wymóg wykonywania jego nakazów.
Deklaracja opublikowana przez chińskie i rosyjskie media państwowe wzywa do reformy ONZ, aby organizacja mogła skuteczniej reagować na globalne wyzwania. Dokument uderza też w MTK: podobne instytucje „nie mogą nadużywać swojej jurysdykcji”. Podkreślono w nim zgodę państw i immunitet urzędników, co można odczytać jako zakwestionowanie podstawy prawnej nakazu wobec Putina. Wszystkie trzy kraje opowiadają się za większą rolą państw Azji, Afryki i Ameryki Południowej, a Rosja otwarcie sprzeciwia się stałym miejscom w Radzie Bezpieczeństwa dla Niemiec i Japonii.
Co to oznacza dla Polski
Dla polskiego czytelnika najważniejsze jest to, czego na szczycie zabrakło. Bez nowego porozumienia po wygaśnięciu New Start nie będzie traktatu, który ogranicza największe arsenały jądrowe świata, a to ważne także dla bezpieczeństwa Europy. Brak postępu w sprawie Ukrainy oznacza, że wojna toczy się tuż za wschodnią granicą Polski i UE bez wyraźnej perspektywy zakończenia.
Warto też odnotować wątek MTK. Polska należy do państw, które uznają jurysdykcję trybunału, więc krytyka tej instytucji przez trzy mocarstwa jest sygnałem, że spór o zasady prawa międzynarodowego będzie się nasilał. Na razie jednak trudno mówić o konkretnych skutkach, bo spotkanie zakończyło się głównie deklaracjami.
Źródło: The Guardian – „‘Really making history’: five takeaways from the meeting between Trump, Xi and Putin”




