Izraelski rząd Benjamina Netanjahu utracił większość w ostatnich wyborach, ale nadal rządzi w trybie tymczasowym, dopóki nie powstanie nowa koalicja. Według izraelskich mediów premier rozważa wznowienie działań militarnych wobec Iranu, choć nie wspierają go w tym ani armia, ani Stany Zjednoczone, ani opozycja.
Co wolno rządowi przejściowemu
Formalnie rząd tymczasowy ma takie same uprawnienia jak zwykły. Przepisuje to art. 30 izraelskiej Ustawy zasadniczej: gabinet pełni swoje obowiązki, aż zastąpi go nowy. Sąd Najwyższy wypracował jednak zasadę „obowiązku powściągliwości”, według której ustępujący rząd powinien unikać nieodwracalnych decyzji, chyba że są pilne.
W praktyce sprawy bezpieczeństwa są od tej reguły najczęstszym wyjątkiem. Or Asher z tel-awiwskiego Tachlith Institute przypomina, że Sąd Najwyższy historycznie nie wtrącał się w decyzje o wojnie, a nadzór parlamentu jest najsłabszy w pierwszych tygodniach po zebraniu się nowego Knesetu, zanim powstaną komisje. Jego wniosek jest jednoznaczny: premier przejściowy może zgodnie z prawem poprowadzić Izrael do wojny, także z Iranem. Neve Gordon, profesor prawa międzynarodowego z Queen Mary University w Londynie, dodaje, że Netanjahu mógłby przedstawić taką decyzję jako pilną i leżącą w interesie narodowym.
Co się dzieje wokół Iranu
W środę izraelskie media podały, że gabinet bezpieczeństwa pod przewodnictwem Netanjahu polecił armii zintensyfikować przygotowania do ataku na Iran. Publiczny nadawca KAN ostrzegł, że wytyczne mogą doprowadzić do działań wywołujących wojnę. Serwis Ynet pisał z kolei, że premier wielokrotnie dzwonił do prezydenta USA Donalda Trumpa, domagając się nowej kampanii, a jedna z rozmów miała być burzliwa.
Obraz jest jednak niespójny. KAN cytował amerykańskiego oficera, według którego Waszyngton kazał Izraelowi przygotować się na możliwą kolejną rundę starcia, ale dowództwo CENTCOM nazwało te doniesienia „czystymi spekulacjami”. Telewizja Channel 13 podała, że izraelskie dowództwo wojskowe nie widzi pilnej potrzeby ataku, o czym poinformowano Netanjahu i lidera opozycji Gadiego Ejzenkota, który ma sformować kolejny rząd. USA deklarują tymczasem, że stawiają na zwiększanie nacisku gospodarczego na Iran, a nie na kolejne operacje na dużą skalę.
Reakcja w kraju
Opozycja żąda, by Netanjahu nie podejmował działań militarnych, o ile nie jest to absolutnie konieczne. Awigdor Liberman ostrzegł, że rząd przejściowy nie może podejmować decyzji, które wciągną kraj w wojnę bez nadzoru parlamentu. Ejzenkot napisał w liście do premiera, że użycie wojska bez bezpośredniego zagrożenia, które nie może czekać, mogłoby mieć „druzgocące skutki dla izraelskiej demokracji”. Netanjahu odpowiedział, że rząd kieruje się wyłącznie względami bezpieczeństwa.
Eksperci spodziewają się podziałów. Gordon zakłada, że po wybuchu walk większość przeciwników premiera i tak zjednoczyłaby się wokół flagi. Ehab Jabareen zwraca jednak uwagę, że prawdziwy test przyjdzie później: przy kolejnym powołaniu rezerwistów i powrocie rodzin do schronów. Debata skupiłaby się na pytaniu „dlaczego teraz?”.
Precedensy istnieją. W maju 2021 roku Netanjahu rozpoczął 11-dniową wojnę w Gazie, gdy trwały rozmowy o nowym rządzie; zginęło co najmniej 260 osób w Gazie i 13 w Izraelu. Miesiąc później władzę przejął rząd Naftalego Bennetta i Jaira Lapida. Także Ehud Olmert i Jair Lapid zlecali operacje w Gazie jako premierzy przejściowi.
Co to oznacza dla Polski
Polski bezpośrednio to nie dotyczy, ale skutki mogłyby być odczuwalne. Napięcie między Izraelem a Iranem zwykle winduje ceny ropy, a te przekładają się na ceny paliw na stacjach w Polsce i w całej UE. Eskalacja na Bliskim Wschodzie wpływa też na bezpieczeństwo żeglugi i lotów w regionie, co ma znaczenie dla podróżnych i firm. Na razie pozostaje to jednak scenariuszem, a nie zapowiedzianą decyzją.
Źródło: Al Jazeera – „Can Netanyahu launch a strike on Iran before he leaves?”
